SEDEF KAKMA ZANAATI
Sedef Kakma Zanaatı nedir?
Sedef kakma zanaatı, ahşap, bağa, fildişi gibi malzemeler üzerinde, oyma ve kakma teknikleriyle sedef parçalarını yerleştirerek yapılan geleneksel bir bezeme (süsleme) zanaatıdır. Sedef, midye ve istiridye gibi deniz canlılarının kabuklarının iç yüzeyinde bulunan, pırıltılı, sert ve fosforik bir maddedir. Bu maddenin sanatsal bir şekilde işlenmesiyle, parlak ve göz alıcı eserler ortaya çıkar. Bu sanatı icra eden kişiye sedefkâr denir.
Sedef Kakma Sanatının Tarihi ve Özellikleri
Kümbet Sehpa
Sedef Kakma , Bakır Tel Kakma ve Nakış Oymalı uygulanmıştır.
Sedef kakma zanaatının kökleri antik Mısır, Mezopotamya ve Çin uygarlıklarına kadar uzansa da, en parlak dönemini Selçuklu ve özellikle Osmanlı İmparatorluğu zamanında yaşamıştır. Osmanlı döneminde camiler, saraylar, türbeler gibi mimari eserlerin yanı sıra, mobilyalar, Kur'an muhafazaları, ayna ve sandık gibi günlük eşyalar da sedef kakma ile süslenmiştir.
Bu sanatın temel özellikleri şunlardır:
- Malzeme Çeşitliliği: Zanaatın ana malzemesi sedef olsa da, bunun yanı sıra fildişi, bağa (kaplumbağa kabuğu), kemik ve metal (altın, gümüş, pirinç gibi) teller de kullanılır.
- Koyu Renkli Zemin: Sedefin parlaklığını ve desenin belirginliğini vurgulamak için genellikle koyu renkli ahşaplar (abanoz, ceviz, maun gibi) zemin olarak tercih edilir.
- İnce İşçilik: Sedef kakma, motiflerin hassas bir şekilde çizilmesini, ahşabın sabırla oyulmasını ve sedefin ince detaylarla işlenmesini gerektiren, büyük bir ustalık isteyen bir el sanatıdır.
- Motif Çeşitliliği: Eserlerde sıklıkla geometrik desenler, bitkisel (çiçek, yaprak) ve kaligrafik (yazı) motifler kullanılır.
Sedef Kakma Nasıl Yapılır?
Sedef Kakma Malzemeler
Sedefkâr önce çalışacağı deseni çizer ve kullanılacak sedef, ahşap gibi malzemeleri hazırlar.
Sedef ; mideye kabuğudur. Farklı nehir ve denizlerde farklı türlerde ve renklerde midyeler bulurur.
Nehir sedefleri ; genellikle yüzeyleri mat olur ve tercih edilmeyen sedeflerdir.
Okyanus sedefleri ; ok farklı renklerde , boyutlarda ve türlerdedir. Çok farklı tonları olup rengarenktir.
Kullandığımız bütün sedefler okyanus sedefidir.
TEL KAKMA
Tel kakma yapılacak yerlerin çizimi yapılır ve tellerin yüzeyle eşit olacağı kadar derinlikte kanalları açılır.
Pirinç, gümüş veya altın teller ince kanallara çekiçle yavaşça çakılır.
KAKMA VE SEDEF YERLEŞTİRME
- Oyma: Çizilen desenin çevresi, özel keski ve aletler kullanılarak ahşap yüzeyde oyulur. Eğer desenin etrafına metal tel (filato) yerleştirilecekse, bu kanallar da açılır.
- Sedef Yerleştirme: Tasarıma uygun şekilde kesilip şekillendirilen sedef parçaları, oyulan yuvalara özel bir yapıştırıcı ile sabitlenir. Bu yapıştırıcı genellikle tutkal ve talaş karışımından oluşur.
YAKMA İŞLEMİ
Sedef ve pirinç kamaların anarenginde görünmesi için yakma işlemi yapılır.